Ebû Hâmid el-Gazâlî

Horasan'daki Tûs'ta doğan Ebû Hâmid el-Gazâlî, Selçuklu veziri Nizâmülmülk'ün desteğiyle Bağdat Nizamiye Medresesi'nde müderrislik yapmış bir kelamcı ve fakihtir. Parlak bir kariyerin ortasında yaşadığı derin bir manevi bunalımın ardından görevini bırakmış, yıllarca inzivaya çekilerek tasavvuf yoluna yönelmiştir. Bu dönüşümü el-Munkız mine'd-dalâl adlı otobiyografik eserinde anlatır.

Gazâlî'nin en geniş kapsamlı eseri, dinî ilimleri iç hayatla yeniden birleştirmeyi amaçlayan İhyâü ulûmi'd-dîn'dir. Felsefe alanında ise önce filozofların görüşlerini tarafsızca özetlemiş, ardından Tehâfütü'l-felâsife'de İbn Sînâ çizgisindeki filozofları çeşitli meselelerde eleştirmiştir. Bu eleştiriye İbn Rüşd, Tehâfütü't-tehâfüt ile cevap vermiştir.

Kütüphanedeki Filozofların Tutarsızlığı: Feyz ve İlk Sebep, Tehâfüt'ün Yeni Platoncu südûr öğretisini tartıştığı bölümden alınmıştır. Gazâlî, İlk Sebep'ten tek bir aklın çıktığı ve ondan zincirleme biçimde akılların, göklerin ve nefislerin taştığı şemayı içeriden sınar. Sonucun sebepten daha çok şey bilmesi gibi bir çelişkiye işaret ederek filozofların İlk'i yüceltme çabasının tersine döndüğünü gösterir.